تأمین مالی بینالمللی
فاينانس (Finance)
فاينانس در لغت به معنی «ماليه» يا تأمين مالی میباشد و در بحث سرمايهگذاری به تأمين مالی از طريق استفاده از منابع داخلی و يا دريافت و استفاده از وام ارزی اطلاق میشود.
به طور خلاصه قراردادهای فاينانس بدين مفهوم هستند که يک بانک يا مؤسسه تجاری خارجی وامی را به منظور عمليات معينی به کشور و يا شرکت مشخصی پرداخت کرده و در واقع کنترلی روی هزينهکردن آن ندارد و بنابراين تعهدی نيز برای به ثمر نشستن طرح نداشته و در سررسيدهای تعيينشدهای اصل و فرع آن را از طرف قرارداد و يا بانک تضمينکننده قرارداد دريافت میکند. در هر صورت روش فاينانس يک روش کوتاهمدت انتقال سرمايه به کشور است، زيرا پس از فرا رسيدن موعد بازپرداخت وام، میبايست اصل سرمايه به همراه سود آن برگشت داده شود. بنابراين مهمترين شرط در دريافت وام ارزی، تخصيص آن به طرحهايی است که دارای توجيه اقتصادی بوده و نرخ بازگشت سرمايه معقولی را داشته باشند.
به طور کلی دو روش فاينانس خودگردان و غيرخودگردان برای تأمين مالی پروژهها مورد استفاده قرار میگيرد. در روش اول، طرح (شرکت دريافتکننده اعتبار) بايد توانايی صدور کالا برای بازپرداخت اقساط تسهيلات به صورت ارز را داشته باشد. اما در روش فاينانس غيرخودگردان، سرمايه لازم برای اجرای پروژه اقتصادی مشخص، توسط مؤسسه اعتباری و يا بانک عامل خارجی تأمين میشود. مدت استفاده از منابع در اين روش حدود ۱۲ الی ۱۵ سال است و نرخ بهره سالانه آنها بر حسب شرايط اقتصادی و ريسک کشور تعيين میشود که حدود ۱ الی ۲ درصد بيشتر از نرخ بهره بينبانکی لندن (لايبور) میباشد.
برخی مزايای استفاده از روش فاينانس عبارتند از:
- نرخ پايين بهره
- بلندمدت بودن زمان بازپرداخت
- امکان مديريت توسط طرف داخلی
- انتقال ريسک دريافت وام به اعتبارگيرنده (دولت يا شرکتهای دولتی و خصوصی داخلی) و انتقال ريسک نوسانات بازار ارز به طرف خارجی
برخی معايب استفاده از روش فاينانس عبارتند از:
- تأخير در زمان اجرای پروژه باعث افزايش جرائم بانکی و بهای تمامشده پروژه میشود.
- فاينانس فقط جذب سرمايه فيزيکی است و انتقال دانش فنی و فناوری تلقی نمیگردد.
- معمولاً فاينانس باعث افزايش رقابت در صنعت کشور نمیگردد.
- به دليل ريسک بالای سرمايهگذاری در ايران (از نظر بيمهکنندگان)، هزينه بيمه وامهای پرداختی به دولت و شرکتهای ايرانی بالاتر از استانداردهای بينالمللی است و اين فرآيند باعث افزايش بهای تمامشده و در نهايت کاهش سود متعارف بنگاهها میگردد.
يوزانس (Usance)
يکی از روشهای استقراض کوتاهمدت، يوزانس (ورود کالا و خدمات به شکل نسيه) میباشد که معمولاً بازارهای پولی و مالی کشورهای صنعتی برای حمايت از فروش توليدات کشور خود آن را تأمين يا تضمين میکنند و از بدترين نوع استقراض بهويژه برای استقراض در حجم زياد به حساب میآيد، زيرا زمان بازپرداخت آن بسيار کوتاهمدت بوده و معمولاً حتی در صورت تبديل آنها به سرمايه توليدی، فرصت کافی برای به گردش درآمدن چرخه توليد همان سرمايه وجود ندارد و بنابراين کشور متعهد، مکلف است از ساير منابع مالی خود برای تأمين بازپرداخت وام اقدام کند، بنابراين در کوتاهمدت منابع مالی کشور به شدت تحت فشار قرار میگيرد.
معمولاً هزينههای مالی اين نوع از استقراضها سنگين بوده و تأمينکننده اين منابع نگران به ثمر نشستن نتايج هزينه نبوده و صرفاً تضمينهای کافی برای برگشت اصل و فرع را از طريق دولتها مطالبه میکنند. هدف اصلی کشور يا منبع واگذارکننده، فروش هرچه بيشتر و صادرات توليدات داخلی است. در حقيقت اين شيوه برای حمايت از صادرات است که کشورهای صادرکننده از آن استفاده میکنند.
تفاوت روش فاينانس با روش يوزانس
در روش فاينانس تنها بحث تأمين مالی و دريافت پول به صورت وام مطرح است، در حالی که در روش يوزانس بحث کالا، خدمات و يا دانش فنی نيز وارد شده و در واقع اين فناوریها از کشور يا مؤسسه خارجی خريداری میگردد. با توجه به نرخ بهره و تنظيم نرخ محصول توسط وامدهنده، اين روش بسيار پرهزينه است.
خطوط اعتبارى
در اين حالت دريافتکننده خط اعتباری بدون پرداخت هيچگونه پولی، اجازه میيابد به اندازه معينی از توليدات يا خدمات اعطاکننده خط اعتباری استفاده کند و مطابق توافقات قبلی اقدام به بازپرداخت آن کند.
وامهای بينالمللی
اين روش براساس برقراری شرايط مشخص برای استفاده از وام و اعمال کنترل مؤسسه وامدهنده بر نحوه هزينه شدن وام در زمان اجرای پروژه است. در اينگونه موارد میبايست مطالعات امکانسنجی الزامشده توسط وامدهنده به انجام رسيده و توجيه فنی و اقتصادی پروژه مورد قبول وی قرار گيرد.