از طریق لیزینگ و بیمه
نقش صنعت لیزینگ در نظام تأمین مالی
صنعت لیزینگ در حال حاضر هنوز جایگاه بایستهای که بتواند به عنوان یک روش جایگزین تأمین مالی ایفای نقش نماید را ندارد. بهویژه اینکه این صنعت بیشتر بر لیزینگ مالی متمرکز است و لیزینگ عملیاتی که میتواند منبعی برای تأمین تجهیزات سرمایهای برای بنگاهها در ایران باشد، هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد.
بازار لیزینگ را میتوان بر حسب محصولات و مشتریان طبقهبندی کرد. بر اساس تجارب جهانی، صنعت لیزینگ در چهار زمینه اقلام خرد، کوچک، متوسط و بزرگ فعال است. در کشورهای پیشرفته، گستره فعالیت لیزینگ معطوف به اقلام متوسط و بزرگ در بخشهای خانوار، بنگاههای اقتصادی و سازمانهای دولتی است.
بازار اصلی لیزینگ در ایران شامل اقلام کوچک و متوسط در بخشهای خانوار و بنگاههای اقتصادی کوچک و متوسط است و در موارد نادری نیز لیزینگ اقلام بزرگ (مانند ماشینآلات و تجهیزات تولیدی و معدنی) برای شرکتهای صنعتی انجام شده است. بر اساس آمار منتشره از سوی کانون شرکتهای لیزینگ، سالانه بیش از ۸۵ درصد عملیات لیزینگ به خودرو سواری و خودرو کار اختصاص یافته و کمتر از ۱۵ درصد فعالیت لیزینگها به کالاهای غیرخودرویی اختصاص یافته است.
بازیگران اصلی در بازار لیزینگ ایران، شرکتهای وابسته به بانکها و تولیدکنندگان هستند.
در زمینههای توسعه بازار و محصولات، فرصتهای زیادی برای توسعه لیزینگ در ایران وجود دارد.
برای لیزینگ اقلام بزرگ، شرکتهای لیزینگ باید بتوانند در قالب سندیکا یا کنسرسیوم با هم و نیز با بانکها و دارندگان منابع مالی، مانند بیمهها و صندوقهای بازنشستگی، همکاری کنند. برای ورود به بازار لیزینگ بینالمللی نیز باید بخش خاصی در شرکتهای لیزینگ یا انجمن لیزینگ تشکیل شده و با بهرهگیری از مشاوران خارجی یا جلب همکاری شرکتهای خارجی پیشرو، الزامات حضور در این بازار تأمین شود.
نقش صنعت بیمه در نظام تأمین مالی
صنعت بیمه به عنوان یکی از مؤسسات مالی غیربانکی در اکثر کشورهای جهان نقش مهمی را در توسعه مالی ایفا مینماید؛ اما در ایران، به علت سهم اندک صنعت بیمه در تولید ناخالص داخلی کشور، نقش این صنعت در توسعه مالی کمرنگ میباشد. مهمترین شاخصهای توسعه مالی در صنعت بیمه عبارتاند از: «میزان حق بیمه عمر»، «میزان کل حق بیمه»، «سهم ارزش افزوده خدمات بیمه در تولید ناخالص داخلی» و از همه مهمتر «ضریب نفوذ بیمه».
در بسیاری از کشورهای جهان، بانکها به عنوان نهادهای تأمین مالی کوتاهمدت و میانمدت فعالیت میکنند و تأمین مالی بلندمدت بر عهده نهادهای دیگر، از جمله صنعت بیمه، میباشد.
با توجه به اینکه صنعت بیمه منابع را تا زمان پرداخت خسارت در اختیار دارد، میتواند از آن در سرمایهگذاریها استفاده کند. این صنعت علاوه بر اینکه میتواند از طریق سپردهگذاری در سیستم بانکی به سود دست یابد، قادر است با خرید سهام و روشهای دیگر نیز از منابع خود بهصورت مناسب سرمایهگذاری نماید.
به طور کلی، بیمهها دارای منابعی هستند و برای دستیابی به بازده بیشتر باید سرمایهگذاری مناسبی انجام دهند؛ بهطوری که منابع حاصل از دریافت حق بیمه در نهایت به پرداخت خسارت اختصاص مییابد، اما منابع قبل از پرداخت خسارت میتواند در بخشهای مختلف سرمایهگذاری شده و بازدهی مناسبی ایجاد کند. بر این اساس، شرکتهای بیمه میتوانند در چارچوب قانون نقش مهمی را در توسعه نظام تأمین مالی کشور ایفا نمایند.
صنعت بیمه دو نقش عمده در نظام تأمین مالی بر عهده دارد:
- تجهیز و تخصیص منابع مالی: به طور کلی، سرمایهگذاری شرکتهای بیمه در بازارهای مالی و پولی به استناد آییننامه ۶۰ شورای عالی بیمه انجام میگیرد. مطابق این قانون، مؤسسه بیمه موظف است حداقل سی درصد از منابع سرمایهگذاری ابتدای دوره را به صورت سپردههای بانکی و اوراق مشارکت که با تضمین دولت یا بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا سایر بانکها منتشر شده باشد، سرمایهگذاری کند.
- مدیریت ریسک فرآیندهای تأمین مالی: صنعت بیمه علاوه بر اینکه میتواند با تخصیص منابع خود باعث افزایش منابع در نظام مالی کشور شود، میتواند با پوشش ریسک فعالیتهای مالی و اقتصادی، فرآیند تأمین مالی را گستردهتر کرده و بهبود ببخشد. از جمله بیمههایی که نقش روشنی در کاهش ریسک فرآیند تأمین مالی میتوانند داشته باشند، عبارتاند از: بیمه سپرده، بیمه اعتباری، بیمه عدمالنفع و بیمه نوسانات نرخ ارز.