از طریق بانک و مؤسسات اعتباری
بانکها در کشور ما یکی از مهمترین دستگاههای تأمین منابع محسوب میشوند و بر اساس اظهارات رئیس کل بانک مرکزی (آذرماه ۸۴، (۱۳۹۸ درصد تأمین مالی در کشور توسط سیستم بانکی انجام میشود. اگر منابع صندوقها و اوراق با درآمد ثابت بورس که سپرده بانکی است را به آن اضافه کنیم، بالای ۹۰ درصد تأمین مالی توسط سیستم بانکی انجام میشود. در شرایط فعلی اقتصاد کشور بانکمحور بوده و بار اصلی تأمین مالی واحدهای تولیدی بر دوش سیستم بانکی کشور است. بخش عمده منابع، خواسته یا ناخواسته در بانکها متمرکز شده است و بازارهای دیگر نظیر بازار بورس و … عمدتاً به دلیل عدم آشنایی کافی با روشهای تأمین مالی در بازار سرمایه و تا حدی عمق کم بازارهای مالی از اقبال عمومی برخوردار نیستند و نتوانستهاند سهم عمدهای در تأمین مالی شرکتها بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط ایفا کنند.
نظام بانکی در ایران
انواع تسهیلاتی که در حال حاضر برای اجرای طرحها یا اعتبارات پروژهای ارائه میشود عبارتند از: وام، اجاره به شرط تملیک، فروش اقساطی، کمکهای فنی، مشارکت در سرمایه، تسهیم سود، استصناع و خطوط اعتباری.
وام (Loan): این نوع از تسهیلات برای طرحهایی با آثار اجتماعی و اقتصادی قابل توجه که زمان اجرای طولانی دارند و ممکن است درآمدزا هم نباشند به کار میرود. وامها به دولتها یا مؤسسات عمومی و غالباً به کشورهای کمتر توسعهیافته عضو برای اجرای طرحهای زیربنایی و صنعتی اعطا میشود.
اجاره به شرط تملیک (Leasing): یک نوع اعتبار میانمدت برای اجرای طرحهای صنعتی است که بر اساس آن تجهیزات سرمایهای و سایر سرمایههای ثابت مثل کارخانه، ماشینآلات و تجهیزات برای صنایع، صنایع تبدیلی کشاورزی، زیربنایی، حملونقل و غیره برای استفاده هر دو بخش خصوصی و عمومی ارائه میشود. این نوع از تسهیلات برای کشتی، تانکرهای نفت، کشتیهای ماهیگیری و غیره هم اعطا میگردد. بعد از پایان مدت اجاره، بانک مالکیت تجهیزات را به مستأجر به صورت هبه منتقل میکند.
فروش اقساطی (Instalment Sale): فروش اقساطی شبیه اجاره به شرط تملیک است، با این تفاوت عمده که در فروش اقساطی مالکیت سرمایه در زمان تحویل به ذینفع منتقل میشود.
بر اساس این شیوه، بانک تجهیزات و ماشینآلات را خریداری میکند و با اعمال درصدی سود به ذینفع میفروشد.
مشارکت در سرمایه (Equity Participation): در این روش تأمین مالی، بانک در سرمایه شرکتهای در حال فعالیت یا جدید در بخش خصوصی یا عمومی مشارکت میکند. مشارکت بانک حداکثر معادل ۱/۳ سرمایه ثبتشده است.
تسهیم سود (Profit Sharing): نوعی از مشارکت است که طبق آن دو یا چند شریک برای تأمین مالی یک شرکت، سرمایهای را فراهم میکنند. مشارکتکنندگان به نسبت سهمی که فراهم کردهاند در سود یا زیان شرکت شریک هستند.
خطوط اعتباری (Line of Financing): طبق این شیوه، بانک از طریق اعطای تسهیلات، اجاره به شرط تملیک و فروش اقساطی به منظور کمک به رشد و توسعه صنایع کوچک و متوسط کشورهای عضو (عموماً در بخش خصوصی) اعتبار میدهد.
استصناع: این شیوه تأمین مالی، یک نوع جدید از تأمین اعتبار برای اجرای طرحهای صنعتی و تجارت کالاهای سرمایهای و افزایش تولید صادراتی کشورها است. استصناع قراردادی برای تولید کالاهای تولیدی یا دیگر داراییهاست که بر اساس آن، تولیدکننده تعهد میکند کالاهای مشخص را مطابق با ویژگی معین، با نرخ مشخص و در یک زمان خاص تولید کند.
کمک فنی (Technical Assistance): علاوه بر موارد مزبور، بانک برخی کمکهای فنی را نیز به صورت بلاعوض یا وام برای فراهم آوردن مهارتهای فنی جهت کمک به طرحها، مانند تهیه مطالعات امکانسنجی، طراحی و مهندسی، نصب و ارائه خدمات مشاورهای از قبیل تعیین سیاستها، مطالعات بخشها، تحقیقات و غیره به کشورها اعطا میکند.